Podmiot leczniczy wpisany do RPWDL Codziennie 6:00-24:00 [email protected] +48 576 851 416
receptaplus24

receptaplus24 · Moje leczenie

Stopa cukrzycowa: jak ją rozpoznać i jak chronić stopy przy cukrzycy

Stopa cukrzycowa to uszkodzenie tkanek stopy u osoby z cukrzycą, wynikające z uszkodzenia nerwów, gorszego ukrwienia i podatności na zakażenia. Zaczyna się zwykle od drobnej rany, odcisku albo pęknięcia skóry, którego chory nie czuje. Większości owrzodzeń da się zapobiec codziennym oglądaniem stóp i szybką reakcją na pierwsze zmiany.

Co to jest stopa cukrzycowa? Krótka odpowiedź

Stopa cukrzycowa to zespół zmian w obrębie stopy, takich jak owrzodzenie, zakażenie lub zniszczenie tkanek, które rozwijają się u osób z cukrzycą na skutek uszkodzenia nerwów obwodowych i naczyń krwionośnych. Nie jest to osobna choroba, tylko powikłanie długotrwale podwyższonego cukru.

Najbardziej znaną postacią jest owrzodzenie, czyli rana, która nie goi się mimo upływu tygodni. Rzadziej spotyka się neuroartropatię Charcota, w której kości i stawy stopy ulegają stopniowej przebudowie, a stopa zmienia kształt.

Problem dotyczy zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2, choć ze względu na częstość tej drugiej to właśnie osoby z cukrzycą typu 2 stanowią większość pacjentów poradni stopy cukrzycowej. Ryzyko rośnie z czasem trwania choroby i przy gorszym wyrównaniu glikemii.

Dlaczego cukrzyca uszkadza stopy: nerwy i naczynia

Cukrzyca uszkadza stopy na dwa sposoby: niszczy nerwy, przez co stopa przestaje czuć ból, oraz zwęża naczynia, przez co gorzej się goi. Te dwa mechanizmy często występują razem i wzajemnie się nasilają.

Neuropatia, czyli uszkodzenie nerwów, sprawia, że but obcierający piętę, kamyk w skarpecie albo oparzenie od termoforu nie dają sygnału ostrzegawczego. Chory chodzi na zranionej stopie, bo jej nie czuje. Uszkodzenie nerwów zmienia też ustawienie palców i rozkład nacisku, przez co w niektórych miejscach tworzą się zgrubienia skóry, a pod nimi rany.

Neuropatia dotyczy również nerwów odpowiedzialnych za pocenie się skóry. Skóra stóp staje się sucha, łuszczy się i pęka, a każde pęknięcie to wrota dla bakterii.

Choroba naczyń, czyli miażdżyca tętnic kończyn dolnych, ogranicza dopływ krwi z tlenem. Rana w słabo ukrwionej tkance goi się wolno albo wcale. Do tego podwyższony cukier osłabia mechanizmy obronne organizmu, więc zakażenie szerzy się łatwiej i szybciej niż u osoby bez cukrzycy.

Pierwsze objawy, na które warto patrzeć

Pierwsze objawy zagrożenia stopy to zwykle zmiany czucia i zmiany wyglądu skóry, a nie ból. Mrowienie, pieczenie, uczucie chodzenia po wacie albo drętwienie palców, zwłaszcza nasilające się w nocy, to typowe sygnały neuropatii. Część osób odczuwa odwrotnie: stopy przestają czuć cokolwiek.

Ze strony skóry niepokoją: twarde zrogowacenia na podeszwie, szczególnie z ciemnym przebarwieniem pod spodem, pęknięcia na piętach, pęcherze po nowych butach, wrastające paznokcie, grzybica między palcami i zmiana koloru skóry na bladą, sinawą lub czerwoną.

Na niedokrwienie wskazują zimne stopy, ból łydek przy chodzeniu ustępujący po zatrzymaniu się, wypadanie włosów na podudziach i cienka, błyszcząca skóra. Ból stopy w spoczynku, nasilający się w pozycji leżącej i słabnący po spuszczeniu nogi z łóżka, wymaga szybkiej oceny lekarskiej.

Osobnym sygnałem jest stopa ciepła, obrzęknięta i zaczerwieniona bez widocznej rany. Może to być ostra faza neuroartropatii Charcota i wymaga pilnej konsultacji, a nie odczekania, aż obrzęk sam zejdzie.

Codzienna kontrola stóp krok po kroku

Codzienna kontrola stóp polega na obejrzeniu całej stopy, łącznie z podeszwą i przestrzeniami między palcami, raz dziennie, najlepiej wieczorem po zdjęciu butów. Zajmuje dwie minuty i jest najskuteczniejszym sposobem zapobiegania owrzodzeniom.

Krok pierwszy: usiądź w dobrym świetle. Podeszwę obejrzyj w lusterku położonym na podłodze albo poproś o pomoc bliską osobę, jeśli masz kłopot ze wzrokiem lub ze schylaniem się.

Krok drugi: rozchyl palce i sprawdź skórę między nimi. To miejsce, w którym najczęściej rozwija się grzybica i maceracja, czyli rozmiękanie naskórka.

Krok trzeci: poszukaj zaczerwienień, pęcherzy, otarć, pęknięć, zgrubień, przebarwień i zmian koloru paznokci. Dotknij obu stóp i porównaj ich temperaturę.

Krok czwarty: sprawdź skarpety. Plama krwi lub wydzieliny na skarpecie bywa pierwszym sygnałem rany, której nie czujesz.

Krok piąty: jeśli coś znajdziesz, zrób zdjęcie i zanotuj datę. Zmiana, która nie poprawia się w ciągu kilku dni albo się powiększa, wymaga wizyty u lekarza lub w poradni stopy cukrzycowej.

Obuwie, pielęgnacja i czego unikać

Przy cukrzycy stopy chroni przede wszystkim dobrze dobrane, wygodne obuwie i codzienna, delikatna pielęgnacja bez ostrych narzędzi. Buty powinny mieć szeroki, wysoki przód, miękką cholewkę bez szwów uciskających palce i stabilną podeszwę. Nowe buty rozchodzisz stopniowo, zaczynając od krótkiego noszenia w domu.

Zanim włożysz but, przesuń dłonią po jego wnętrzu. Kamyk, odklejona wkładka czy wystający szew mogą w ciągu jednego spaceru zrobić ranę, której nie poczujesz. Nie chodź boso, także w domu, na plaży i przy basenie.

Stopy myj codziennie w letniej wodzie i sprawdzaj jej temperaturę łokciem lub termometrem, a nie stopą. Dokładnie osusz je ręcznikiem, zwłaszcza między palcami. Suchą skórę natłuszczaj kremem, ale nie między palcami, gdzie wilgoć sprzyja grzybicy.

Paznokcie obcinaj prosto, nie za krótko, i nie wycinaj kątów. Zrogowacenia ścieraj delikatnie pumeksem albo zostaw je podologowi.

Unikaj tarek, żyletek, nożyków do odcisków i plastrów na odciski z kwasami, bo łatwo nimi uszkodzić skórę. Nie grzej stóp termoforem, poduszką elektryczną ani przy kaloryferze; przy uszkodzonych nerwach oparzenie zdarza się szybko i niepostrzeżenie. Skarpety wybieraj bez szwów i bez ściągaczy wrzynających się w skórę.

Kiedy rana na stopie wymaga pilnej wizyty

Każda rana na stopie osoby z cukrzycą wymaga oceny lekarza w ciągu jednego, dwóch dni, a pilnej pomocy w dniu jej zauważenia, gdy pojawiają się cechy zakażenia lub niedokrwienia. Nie czekaj, aż rana zrobi się większa albo zacznie boleć, bo przy neuropatii ból może nie pojawić się wcale.

Na SOR albo pod numer 112 kieruj się, gdy zaczerwienienie szybko rozszerza się wokół rany, z rany wydobywa się ropa lub nieprzyjemny zapach, pojawia się gorączka, dreszcze, wyraźne osłabienie albo bardzo wysokie lub trudne do opanowania stężenia cukru. Pilne są także czarne lub sine fragmenty skóry oraz nagły ból, chłód i bladość stopy, które mogą oznaczać ostre niedokrwienie.

Do czasu wizyty nie przekłuwaj pęcherzy, nie smaruj rany domowymi maściami i nie zaklejaj jej szczelnie plastrem, który przy zdejmowaniu zerwie naskórek. Zabezpiecz ją jałowym opatrunkiem i odciąż stopę, czyli ogranicz chodzenie.

Szybka reakcja ma tu realne znaczenie. Zakażenie w obrębie stopy cukrzycowej może w ciągu kilku dni objąć głębsze tkanki i kość, a wczesne leczenie zmniejsza ryzyko poważnych powikłań.

Leczenie w poradni stopy cukrzycowej

Leczenie stopy cukrzycowej prowadzi się w poradni stopy cukrzycowej albo w poradni diabetologicznej, a opiera się na czterech elementach: odciążeniu stopy, opracowaniu rany, leczeniu zakażenia i poprawie ukrwienia. Żaden z nich nie zadziała sam, jeśli pozostałe zostaną pominięte.

Odciążenie oznacza, że rana przestaje być miejscem nacisku podczas chodzenia. Stosuje się specjalne buty odciążające, ortezy, opatrunki gipsowe lub kule. To najtrudniejsza część leczenia dla pacjenta, bo stopa nie boli, więc trudno uwierzyć, że trzeba ją oszczędzać.

Opracowanie rany polega na usuwaniu martwych tkanek i zrogowaceń, po czym zakłada się opatrunki dobrane do wyglądu rany. Przy zakażeniu lekarz pobiera materiał na posiew i włącza antybiotyk, a przy podejrzeniu zajęcia kości zleca badania obrazowe.

Gdy przyczyną słabego gojenia jest niedokrwienie, ocenia je lekarz, często z pomocą badania dopplerowskiego i wskaźnika kostka-ramię. Czasem potrzebny jest zabieg udrożnienia tętnic. Na stopę cukrzycową w poradni specjalistycznej NFZ zwykle potrzebne jest skierowanie, a szczegóły warto sprawdzić w swojej przychodni lub na stronie nfz.gov.pl.

Rola wyrównania glikemii i HbA1c

Dobre wyrównanie cukrzycy spowalnia uszkodzenie nerwów i naczyń, a przy istniejącej ranie poprawia gojenie i ułatwia opanowanie zakażenia. Ochrona stóp zaczyna się więc nie od kremu, tylko od codziennego leczenia cukrzycy.

Najlepszą miarą wyrównania z ostatnich miesięcy jest hemoglobina glikowana, czyli HbA1c. Odzwierciedla ona średnie stężenie glukozy z mniej więcej trzech miesięcy. Dla większości dorosłych z cukrzycą typu 2 ogólny cel to orientacyjnie poniżej 7 procent, ale lekarz może ustalić go inaczej, zależnie od wieku, chorób współistniejących i ryzyka niedocukrzeń.

HbA1c oznacza się zwykle kilka razy w roku. Razem z nią lekarz patrzy na glukozę na czczo, ciśnienie, lipidogram i pracę nerek, bo wszystkie te czynniki wpływają na stan naczyń stóp. Skierowanie na HbA1c i glukozę możesz uzyskać w ramach usługi skierowania w naszym serwisie, po ocenie wniosku przez lekarza.

Badanie stóp przez lekarza lub pielęgniarkę diabetologiczną powinno odbywać się co najmniej raz w roku, a u osób z neuropatią, niedokrwieniem lub wcześniejszym owrzodzeniem częściej. Ocenia się wtedy czucie, na przykład cienkim włóknem zwanym monofilamentem, tętno na stopach i stan skóry. Więcej o samej chorobie, jej rozpoznaniu i leczeniu piszemy w tekście „Cukrzyca typu 2” w dziale Moje leczenie.

Redakcja receptaplus24 - konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · aktualizacja 2026-11-21

Pytania

Częste pytania

Jak wygląda początek stopy cukrzycowej?

Zwykle niewinnie: zgrubienie skóry na podeszwie, pęknięcie na pięcie, pęcherz po nowym bucie albo zaczerwienienie, którego chory nie czuje z powodu uszkodzenia nerwów. Wcześniej często pojawia się mrowienie, pieczenie lub drętwienie stóp.

Czy stopę cukrzycową da się wyleczyć?

Wiele owrzodzeń udaje się wygoić, zwłaszcza gdy leczenie rozpocznie się wcześnie i obejmuje odciążenie stopy, opracowanie rany, leczenie zakażenia i poprawę ukrwienia. Uszkodzenie nerwów zwykle jednak pozostaje, dlatego po wygojeniu rany stopy wymagają dalszej, stałej ochrony.

Czy diabetyk może chodzić do pedicure?

Może, ale lepiej wybrać podologa, który ma doświadczenie z osobami z cukrzycą, i uprzedzić o chorobie. Należy unikać zabiegów, przy których łatwo o skaleczenie, wycinania skórek i moczenia stóp w gorącej wodzie. Przy istniejącej ranie lub zakażeniu najpierw konsultacja z lekarzem.

Jak często badać stopy przy cukrzycy?

Samodzielnie codziennie. U lekarza lub pielęgniarki diabetologicznej co najmniej raz w roku, a przy neuropatii, niedokrwieniu lub przebytym owrzodzeniu częściej, zgodnie z zaleceniem lekarza prowadzącego.