Co warto wiedzieć, gdy w Twojej dokumentacji pojawia się nerwica lękowa

Skąd się wzięło słowo nerwica i co oznacza dziś

Słowo nerwica zniknęło z nowych klasyfikacji chorób, ale wciąż słychać je w gabinetach i w rozmowach. Lekarz pod tym pojęciem rozumie zwykle jedno z kilku konkretnych rozpoznań: zaburzenie lękowe uogólnione, zaburzenie paniczne (z agorafobią lub bez), fobię społeczną albo zaburzenia pod postacią somatyczną, w których lęk wyraża się przede wszystkim dolegliwościami z ciała. Polska dokumentacja medyczna nadal używa kodów ICD-10, a ta klasyfikacja opisuje te stany jako grupę zaburzeń nerwicowych, związanych ze stresem i pod postacią somatyczną.

Dlaczego to ważne dla Ciebie? Bo od konkretnego rozpoznania zależy dobór terapii i leku. Jeśli na karcie informacyjnej widzisz kod, a nie słowo nerwica, to dobry znak: lekarz nazwał problem precyzyjnie. Taki dokument warto przechowywać razem z kolejnymi wpisami, bo przy kontynuacji leczenia to on pokazuje, od czego wszystko się zaczęło.

Jak objawia się nerwica lękowa w głowie i w ciele

Lęk w zaburzeniach lękowych nie jest zwykłym zdenerwowaniem przed egzaminem. Jest nieproporcjonalny do sytuacji, trwa długo albo wraca falami i zaczyna rządzić codziennymi decyzjami. Objawy dotyczą jednocześnie myśli, emocji i ciała:

stałe zamartwianie się wieloma sprawami naraz, trudność z wyłączeniem myśli, czarne scenariusze;

napięcie, drażliwość, poczucie bycia na krawędzi, problemy z koncentracją i zasypianiem;

kołatanie serca, duszność, ucisk w klatce piersiowej, zawroty głowy, drżenie, pocenie się;

dolegliwości żołądkowo-jelitowe, bóle mięśni i głowy bez wyjaśnienia w badaniach, które ludzie nazywają potocznie nerwicą wegetatywną;

nagłe napady paniki z silnym lękiem przed śmiercią lub utratą kontroli;

unikanie miejsc i sytuacji, w których lęk pojawił się wcześniej, aż do ograniczenia wyjść z domu.

Gdy badania wychodzą dobrze, a objawy zostają

Wiele osób z zaburzeniem lękowym długo szuka przyczyny objawów u kardiologa, gastrologa czy neurologa. To rozsądne, bo choroby tarczycy, serca czy działanie niektórych substancji mogą dawać podobne dolegliwości i trzeba je wykluczyć. Gdy badania są w porządku, a objawy trwają, warto spojrzeć na nie jako na możliwy przejaw lęku, a nie jako na wymysł. Lęk odczuwany w ciele jest realny, nawet jeśli serce i żołądek są zdrowe.

Część osób zauważa, że niepokój jest najsilniejszy zaraz po przebudzeniu, kiedy myśli od razu krążą wokół zadań dnia. Inni mają gorsze wieczory. Zapisuj, kiedy objawy się nasilają i co je poprzedza. Taki dziennik przyda się psychiatrze i psychoterapeucie bardziej niż ogólne wrażenie z ostatnich tygodni.

Co sprzyja zaburzeniom lękowym

Zaburzenia lękowe rzadko mają jedną przyczynę. Zwykle nakłada się na siebie kilka czynników:

skłonność rodzinna: jeśli ktoś z bliskich krewnych chorował na zaburzenia lękowe lub depresję, Twoje ryzyko jest większe, choć sama nerwica nie dziedziczy się wprost jak kolor oczu;

cechy temperamentu, np. duża wrażliwość na zagrożenie i skłonność do zamartwiania się od dzieciństwa;

przewlekły stres, trudne lub traumatyczne doświadczenia, przeciążenie pracą albo opieką nad bliskimi;

inne choroby, w tym przewlekły ból, choroby tarczycy i depresja, która często współistnieje z lękiem;

alkohol, nadmiar kofeiny i substancje psychoaktywne, które mogą wywoływać objawy lęku lub je podtrzymywać.

Kto stawia rozpoznanie i jak wygląda diagnoza

Pierwszym krokiem bywa lekarz rodzinny, który zleci podstawowe badania i wykluczy somatyczne przyczyny objawów. Rozpoznanie konkretnego zaburzenia lękowego i dobór leczenia to zadanie psychiatry. Do psychiatry w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania. Psycholog lub psychoterapeuta pomaga w diagnozie i prowadzi terapię, ale leków nie przepisuje.

Diagnoza opiera się na rozmowie: lekarz pyta o objawy, czas ich trwania, wpływ na pracę i relacje, choroby i leki. Czas ma znaczenie. Przy lęku uogólnionym klasyfikacja DSM-5 wymaga objawów przez co najmniej 6 miesięcy, przez większość dni. ICD-11 świadomie zrezygnowała ze sztywnego progu i mówi o co najmniej kilku miesiącach, a starsza ICD-10 posługuje się progiem 6 miesięcy. Lekarz może poprosić o wypełnienie kwestionariuszy, które pomagają ocenić nasilenie lęku.

Na wizytę zabierz wyniki badań i listę przyjmowanych leków. Kartę informacyjną z rozpoznaniem warto potem zachować w jednym miejscu. Jak uporządkować takie dokumenty, opisujemy w tekście o historii leczenia jako osi czasu.

Psychoterapia i leki: co działa w zaburzeniach lękowych

Najlepiej przebadaną metodą psychoterapii zaburzeń lękowych jest terapia poznawczo-behawioralna. Uczy rozpoznawać myśli napędzające lęk, stopniowo mierzyć się z unikanymi sytuacjami i radzić sobie z objawami z ciała. W łagodniejszych postaciach bywa wystarczająca, w cięższych łączy się ją z lekami. Pomagają też regularny sen, ruch i ograniczenie alkoholu oraz kofeiny, choć nie zastąpią leczenia.

Leki przepisuje lekarz i to on decyduje, który preparat pasuje do rozpoznania. Poniżej najczęściej spotykane grupy z informacjami z charakterystyk produktów leczniczych (ChPL):

Psychoterapia poznawczo-behawioralna - Kiedy się ją stosuje: Podstawowa metoda leczenia zaburzeń lękowych, sama albo razem z lekami. - Na co zwrócić uwagę: Efekt buduje się przez kilka do kilkunastu tygodni regularnych sesji i ćwiczeń między nimi.

Escitalopram (lek z grupy SSRI) - Kiedy się ją stosuje: ChPL wskazuje go m.in. w uogólnionym zaburzeniu lękowym, lęku panicznym z agorafobią lub bez niej i w fobii społecznej. - Na co zwrócić uwagę: Escitalopram nie działa od razu: w fobii społecznej poprawa przychodzi zwykle po 2-4 tygodniach, w lęku panicznym pełny efekt po około 3 miesiącach. Lek na receptę (Rp).

Opipramol - Kiedy się ją stosuje: ChPL wskazuje go w zaburzeniach lękowych uogólnionych i zaburzeniach pod postacią somatyczną. - Na co zwrócić uwagę: Opipramol stosuje się systematycznie co najmniej 2 tygodnie, a średni czas leczenia według ChPL to 1-2 miesiące. Może osłabiać zdolność prowadzenia pojazdów, zwłaszcza z alkoholem.

Hydroksyzyna - Kiedy się ją stosuje: ChPL wskazuje ją w objawowym leczeniu lęku u dorosłych. - Na co zwrócić uwagę: Hydroksyzyna powoduje senność i przy niej należy unikać alkoholu. Jest przeciwwskazana razem z lekami wydłużającymi odstęp QT, w tym z citalopramem i escitalopramem, a także w ciąży i podczas karmienia piersią.

Bezpieczeństwo leczenia lekami przeciwlękowymi

Leki z grupy SSRI, takie jak escitalopram, są lekami przeciwdepresyjnymi, a ich ChPL zawiera ważne ostrzeżenie. Na starcie terapii, a potem za każdym razem, gdy lekarz koryguje dawkę, lęk i niepokój mogą na pewien czas narastać, a myśli samobójcze przybierać na sile. Najwyraźniej widać to u osób przed 25. rokiem życia. Gdy coś takiego zauważysz u siebie lub bliskiej osoby, skontaktuj się z lekarzem od razu, a w zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Leków przeciwdepresyjnych nie odstawia się z dnia na dzień. ChPL escitalopramu zaleca unikanie nagłego przerwania, bo może wywołać objawy odstawienia, więc zakończenie leczenia planuje się z lekarzem.

Hydroksyzyna bywa przepisywana doraźnie, ale jej charakterystyka przeciwwskazuje ją u każdego, kto przyjmuje lek wydłużający odstęp QT, a także przy znanych czynnikach ryzyka takiego wydłużenia, np. chorobie układu krążenia czy znaczących zaburzeniach elektrolitowych. To reguła, która dotyczy wielu grup leków, dlatego zawsze podawaj lekarzowi pełną listę tego, co przyjmujesz.

Benzodiazepiny dają szybką ulgę, ale niosą ryzyko uzależnienia i stosuje się je krótko. Są lekami na receptę Rp i substancjami psychotropowymi grupy IV-P; przy alprazolamie ChPL ogranicza leczenie do maksymalnie 2-4 tygodni.

Jak opanować lęk na co dzień, między wizytami

Gdy przychodzi fala lęku, pomaga kilka prostych rzeczy, których uczy się też na psychoterapii. Nie zastąpią one leczenia, ale dają poczucie, że masz na coś wpływ, a to samo w sobie zmniejsza napięcie.

spokojny, wydłużony wydech: kilka minut oddychania, w którym wydech trwa dłużej niż wdech, łagodzi kołatanie serca i uczucie duszności;

nazwanie tego, co się dzieje: jeśli lekarz wykluczył przyczyny z ciała, a objawy przypominają wcześniejsze napady, powiedz sobie, że to napad lęku, który minie; nowy albo inny niż zwykle ból w klatce piersiowej to powód, by dzwonić pod 112;

nieuciekanie z każdej trudnej sytuacji: unikanie przynosi ulgę na chwilę, ale na dłuższą metę poszerza obszar lęku;

stały rytm dnia, sen o podobnych porach i ruch, nawet krótki spacer;

ograniczenie kofeiny i alkoholu, które łatwo pomylić z lekarstwem na napięcie, a które lęk podsycają;

zapisywanie objawów i sytuacji, które je wywołały, żeby pokazać notatki lekarzowi lub terapeucie.

Ile trwa leczenie i czy nerwica lękowa mija

Zaburzenia lękowe są uleczalne w tym sensie, że u większości osób leczenie wyraźnie zmniejsza objawy, a wiele z nich wraca do pełnego funkcjonowania. Leczenie trwa jednak miesiące, nie tygodnie. Po uzyskaniu poprawy lek przeciwdepresyjny zwykle przyjmuje się jeszcze przez dłuższy czas, żeby utrwalić efekt, a o długości decyduje lekarz. Część efektów psychoterapii zostaje na dłużej, bo opiera się na umiejętnościach, które przenosisz do codziennego życia.

Nieleczony lęk rzadko znika sam na stałe. Częściej się utrwala, prowadzi do unikania kolejnych sytuacji, problemów ze snem, nadużywania alkoholu lub leków uspokajających i do depresji. Wcześnie rozpoczęta terapia skraca tę drogę.

Pilna pomoc: gdzie zadzwonić, gdy lęk przerasta

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia albo czujesz, że nie jesteś bezpieczny, nie czekaj na wizytę. Zadzwoń:

116 123 - telefon wsparcia dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym, całodobowo, bezpłatnie;

800 70 2222 - Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, całodobowo, bezpłatnie;

116 111 - telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo, bezpłatnie;

112 - numer alarmowy przy bezpośrednim zagrożeniu życia.

Nerwica lękowa a leczenie online: realne możliwości

Rozpoznanie zaburzenia lękowego i wybór pierwszego leku to zadanie psychiatry na wizycie. Online możemy pomóc w kontynuacji leczenia już prowadzonego, gdy masz dokumentację od psychiatry i przyjmujesz ustalony lek. Wypełniasz formularz z wywiadem i dołączasz dokumenty, wniosek ocenia lekarz (nadzór medyczny: lek. Damian Wojno), a pytania dodatkowe zadaje na czacie. Nie prowadzimy rozmów wideo ani telefonicznych, nie stawiamy rozpoznania i nie zaczynamy nowego leczenia.

Lekarz może odmówić, np. gdy dokumentacja jest niepełna albo objawy się nasiliły i potrzebna jest wizyta u psychiatry. Opłata dotyczy oceny wniosku przez lekarza, dlatego przy odmowie nie podlega zwrotowi. To samo dotyczy zwolnienia lekarskiego przy nerwicy lękowej: o jego wystawieniu decyduje lekarz po ocenie wniosku i w sprawach psychiatrycznych może odesłać Cię do psychiatry.

Jeśli nie masz jeszcze rozpoznania, zacznij od lekarza rodzinnego albo poradni zdrowia psychicznego. Gdy lęk narasta w nocy i nie wiesz, dokąd się zwrócić, zajrzyj do tekstu o kryzysie psychicznym w nocy.

Po każdej sprawie dokumenty i recepty zostają na Twoim koncie. Gdy przyjdzie czas kolejnej wizyty, masz w jednym miejscu daty, leki i wpisy, które pokażesz lekarzowi.

Źródła

Charakterystyka Produktu Leczniczego Escitil (escitalopram, URPL)

Charakterystyka Produktu Leczniczego Pramolan (opipramol, URPL)

Charakterystyka Produktu Leczniczego Atarax (hydroksyzyna, URPL)

Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych 116 123

Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym 800 70 2222