Dna moczanowa: jak rozpoznać napad, co jeść i jak wygląda leczenie
Dna moczanowa to choroba, w której nadmiar kwasu moczowego odkłada się w stawach w postaci kryształów i wywołuje nagłe, bardzo bolesne napady zapalenia, najczęściej w dużym palcu stopy. Leczy się ją dwutorowo: napad wygasza się lekami przeciwzapalnymi, a kolejnym zapobiega codzienne leczenie obniżające kwas moczowy, które prowadzi lekarz. Dieta pomaga, ale u większości chorych z nawracającymi napadami nie zastępuje leków.
Dna moczanowa objawy: jak wygląda napad
Typowy napad dny to nagły, bardzo silny ból jednego stawu, który narasta w ciągu kilku godzin, najczęściej w nocy albo nad ranem. Staw puchnie, robi się gorący, skóra nad nim czerwienieje lub przybiera sinoczerwony kolor i staje się tak wrażliwa, że przeszkadza nawet dotyk kołdry. Klasycznie pierwszy atak dotyczy stawu u podstawy dużego palca stopy, ale może też objąć staw skokowy, kolano, nadgarstek albo drobne stawy ręki.
Nieleczony napad zwykle wygasa sam po kilku dniach do dwóch tygodni, a staw wraca do normy. To właśnie jest podstępne: po pierwszym ataku wiele osób uznaje sprawę za zamkniętą. Kryształy kwasu moczowego w stawie jednak zostają, a kolejne napady z czasem przychodzą częściej, trwają dłużej i obejmują więcej stawów.
Przy chorobie trwającej latami pod skórą mogą powstawać guzki dnawe, czyli skupiska kryształów, najczęściej przy stawach palców, na łokciach i na małżowinach usznych. Część chorych ma też kamienie moczanowe w nerkach. Gorączka, dreszcze i ogólne rozbicie przy gorącym, bolesnym stawie wymagają oceny lekarza jeszcze tego samego dnia, bo bardzo podobnie wygląda bakteryjne zapalenie stawu, które jest stanem nagłym.
Dna moczanowa przyczyny: kwas moczowy i co go podnosi
Przyczyną dny jest zbyt wysokie stężenie kwasu moczowego we krwi, utrzymujące się przez lata i pozwalające kryształom wytrącać się w stawach i wokół nich. Kwas moczowy powstaje z rozkładu puryn, czyli związków obecnych w komórkach naszego organizmu i w pożywieniu. Większość osób z hiperurykemią wytwarza go w zwykłej ilości, tylko nerki wydalają go za mało.
Na stężenie wpływają geny, płeć i wiek: dna jest wyraźnie częstsza u mężczyzn, a u kobiet pojawia się zwykle po menopauzie. Do tego dochodzą choroby i przyzwyczajenia. Otyłość, insulinooporność, nadciśnienie, przewlekła choroba nerek, regularne picie alkoholu, zwłaszcza piwa i mocnych trunków, napoje słodzone fruktozą oraz dieta oparta na mięsie i podrobach podnoszą ryzyko. Swoje dokładają niektóre leki, w tym część leków moczopędnych, o których piszemy niżej.
Sam napad wyzwala zwykle coś, co gwałtownie zmienia stężenie kwasu moczowego albo warunki w stawie: obfita, mięsna kolacja z alkoholem, odwodnienie, gorączka, uraz, operacja, a także początek leczenia obniżającego kwas moczowy. Wysoki wynik z krwi nie zawsze oznacza dnę. Wiele osób ma hiperurykemię bez żadnych dolegliwości, a o tym, czy i jak ją leczyć, lekarz decyduje na podstawie całego obrazu zdrowia.
Dna moczanowa dieta: czego unikać, co jeść
Dieta przy dnie polega głównie na ograniczeniu alkoholu, słodzonych napojów i dużych porcji mięsa, podrobów oraz owoców morza, a nie na wykreślaniu długiej listy produktów. Sama zmiana jadłospisu obniża kwas moczowy umiarkowanie, więc u osób z nawracającymi napadami zwykle nie wystarcza zamiast leków, ale pomaga im działać i zmniejsza liczbę ataków.
Ograniczać warto: podroby, takie jak wątróbka i nerki, wywary i esencjonalne buliony mięsne, duże porcje czerwonego mięsa, część ryb i owoców morza (sardynki, śledzie, małże, krewetki), piwo i wysokoprocentowe alkohole, a także napoje i soki z dodatkiem fruktozy lub syropu glukozowo-fruktozowego. Wino w umiarkowanych ilościach wiąże się z mniejszym ryzykiem niż piwo, ale w czasie napadu najlepiej nie pić żadnego alkoholu.
Spokojnie można jeść warzywa, także te dawniej odradzane, jak szpinak, szparagi czy grzyby, bo puryny roślinne nie zwiększają wyraźnie ryzyka napadów. Dobrym wyborem jest nabiał o obniżonej zawartości tłuszczu, który wiąże się z niższym kwasem moczowym, a także pełne ziarno, jaja i rośliny strączkowe w rozsądnych porcjach. Sięgaj po wodę często i w ciągu całego dnia, o ile lekarz nie ograniczył Ci płynów z innego powodu, na przykład przy niewydolności serca.
Redukcja masy ciała pomaga, ale powinna być powolna. Głodówki i bardzo restrykcyjne diety potrafią na krótko podnieść kwas moczowy i sprowokować atak, dlatego chudnięcie lepiej rozłożyć na miesiące. Wiśnie i kawa pojawiają się w badaniach obserwacyjnych jako czynniki związane z rzadszymi napadami, ale to drobny dodatek do leczenia, a nie jego zamiennik.
Dna moczanowa leki: leczenie napadu i leczenie przewlekłe
Leczenie dny ma dwa osobne cele: szybko wygasić napad i na stałe obniżyć kwas moczowy, żeby kolejne ataki się nie pojawiały. Do pierwszego służą leki przeciwzapalne brane krótko, do drugiego leki obniżające stężenie kwasu moczowego, przyjmowane codziennie, zwykle przez lata.
W napadzie lekarz wybiera najczęściej jedną z trzech grup: niesteroidowe leki przeciwzapalne, kolchicynę albo glikokortykosteroid w tabletkach lub w iniekcji do stawu. Wybór zależy od pracy nerek, stanu żołądka, chorób serca, cukrzycy i pozostałych leków. Im szybciej od początku bólu leczenie ruszy, tym lepiej działa, dlatego osoby z nawracającymi napadami często mają od lekarza ustalony plan na wypadek ataku. Pomaga też chłodzenie stawu okładem przez materiał i odciążenie kończyny.
Leczenie przewlekłe opiera się najczęściej na allopurynolu, który hamuje enzym wytwarzający kwas moczowy; preparat z tą substancją opisujemy na stronie leku Milurit. Drugą możliwością jest febuksostat, opisany na stronie leku Adenuric, zwykle wtedy, gdy allopurynol nie wystarcza albo nie jest tolerowany. Leczenie zaczyna się ostrożnie i zwiększa stopniowo pod kontrolą wyników, a w pierwszych miesiącach lekarz często dodaje osłonę przeciwzapalną, bo samo obniżanie kwasu moczowego może początkowo prowokować napady.
Przy allopurynolu każdą wysypkę, swędzenie skóry, owrzodzenia w jamie ustnej albo gorączkę zgłoś lekarzowi od razu, bo rzadko, ale zdarzają się ciężkie reakcje skórne. U osób z poważną chorobą serca i naczyń lekarz ostrożniej rozważa febuksostat. Żadnego z tych leków nie odstawiaj sam, również wtedy, gdy od dawna nie było napadu: spokój w stawach jest właśnie efektem leczenia.
Leki na nadciśnienie a dna moczanowa
Część leków na nadciśnienie podnosi kwas moczowy, a część lekko go obniża, więc u osoby z dną lekarz bierze to pod uwagę przy doborze terapii. Najwięcej uwagi poświęca się lekom moczopędnym: tiazydy i leki do nich podobne oraz diuretyki pętlowe zmniejszają wydalanie kwasu moczowego przez nerki i mogą sprzyjać napadom.
Z drugiej strony losartan, jeden z sartanów, zwiększa wydalanie kwasu moczowego z moczem, a antagoniści wapnia wiążą się z mniejszym ryzykiem dny. Pozostałe sartany, inhibitory konwertazy i beta-adrenolityki nie mają tej przewagi. Z tego powodu przy nowo rozpoznanej dnie lekarz czasem rozważa zamianę leku na nadciśnienie, jeśli pozwala na to reszta chorób.
Nie znaczy to, że lek moczopędny trzeba odstawić po pierwszym napadzie. Bywa niezbędny, na przykład w niewydolności serca, i wtedy lekarz zostawia go, a mocniej obniża kwas moczowy. Samodzielne odstawienie tabletek na ciśnienie grozi gwałtownym skokiem ciśnienia, a to większe zagrożenie niż napad dny. Ogólne zasady przyjmowania tych leków opisujemy w osobnym przewodniku po lekach na nadciśnienie.
Podobnie jest z kwasem acetylosalicylowym w małej dawce, stosowanym w chorobach serca: lekko podnosi kwas moczowy, ale jeśli przyjmujesz go z powodu choroby wieńcowej czy po zawale, zwykle się go nie odstawia. O takich zmianach decyduje wyłącznie lekarz prowadzący.
Ile się żyje z dną moczanową? Rokowanie przy leczeniu
Dobrze leczona dna nie musi skracać życia, a o rokowaniu decydują przede wszystkim choroby, które często jej towarzyszą: nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, przewlekła choroba nerek i choroby serca. Nie istnieje jedna liczba lat przypisana do rozpoznania, bo wszystko zależy od wieku, stanu nerek i serca oraz tego, czy kwas moczowy jest pod kontrolą.
Nieleczona hiperurykemia z nawracającymi napadami prowadzi do trwałego uszkodzenia stawów, guzków dnawych, kamicy nerkowej i stopniowego pogarszania pracy nerek. U osób, które utrzymują kwas moczowy w wyznaczonym celu, kryształy z czasem się rozpuszczają, napady stają się rzadkie albo znikają, a guzki mogą się zmniejszać. Wymaga to cierpliwości: efekt widać po miesiącach, a pełna poprawa bywa kwestią kilku lat.
Dlatego rozpoznanie dny warto potraktować także jako sygnał do sprawdzenia ciśnienia, glukozy, lipidów i nerek. Leczenie tych chorób równolegle z dną realnie wpływa na to, jak długo i w jakiej formie się żyje.
Jakie badania kontrolować
Podstawowym badaniem kontrolnym przy dnie jest stężenie kwasu moczowego w surowicy, sprawdzane często w okresie ustalania leczenia, a potem rzadziej, zwykle w odstępach kilkumiesięcznych, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Celem leczenia jest najczęściej wynik poniżej 6 mg/dl, a u osób z guzkami dnawymi lub częstymi napadami lekarz może dążyć do wartości niższej, około 5 mg/dl. To wartości orientacyjne z zaleceń towarzystw reumatologicznych; Twój cel ustala lekarz. Warto wiedzieć, że w trakcie napadu kwas moczowy bywa przejściowo niższy, więc prawidłowy wynik zrobiony w czasie ataku nie wyklucza dny.
Obok kwasu moczowego lekarz zleca kreatyninę z wyliczonym eGFR, bo od pracy nerek zależy wybór leków, a przy allopurynolu także próby wątrobowe i morfologię. Przydają się też glukoza, lipidogram i regularne pomiary ciśnienia. W niejasnych przypadkach rozpoznanie potwierdza się, oglądając pod mikroskopem płyn pobrany ze stawu, a USG stawu potrafi pokazać złogi kryształów. Zlecenie zestawu badań z krwi opisujemy na stronie skierowania na badania krwi.
Kontynuacja leczenia allopurynolem
Allopurynol przyjmuje się codziennie przez długi czas, często bezterminowo, więc przedłużanie recepty jest stałą częścią leczenia dny. Przerwa w przyjmowaniu sprawia, że kwas moczowy szybko wraca do dawnych wartości, a razem z nim ryzyko napadu.
Jeśli leczenie ustalił już lekarz, przebiega spokojnie i masz w miarę świeży wynik kwasu moczowego, kontynuację można omówić zdalnie. Wniosek składasz na stronie e-recepty albo bezpośrednio ze strony leku Milurit lub Adenuric: podajesz nazwę i moc z opakowania, od kiedy bierzesz lek, kiedy był ostatni napad, wyniki kwasu moczowego i kreatyniny oraz listę pozostałych leków. Lekarz ocenia, czy dalsze leczenie jest zasadne, może poprosić o wyniki albo odmówić i odesłać Cię do gabinetu. Recepta wystawiona w serwisie jest pełnopłatna.
Zdalna kontynuacja nie zastępuje kontroli u lekarza prowadzącego. Zmiana dawki, nowe napady mimo leczenia, wysypka, pogorszenie wyników nerek albo rozpoczynanie leczenia od zera to sprawy na wizytę, na której lekarz może zbadać stawy i obejrzeć pełną dokumentację.
Redakcja receptaplus24 - konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · aktualizacja 2026-11-11
Pytania
Częste pytania
Ile się żyje z dną moczanową?
Dobrze leczona dna nie musi skracać życia. Rokowanie zależy głównie od chorób towarzyszących, takich jak nadciśnienie, cukrzyca czy choroba nerek, oraz od tego, czy kwas moczowy jest utrzymywany w celu wyznaczonym przez lekarza.
Czy leki moczopędne pogarszają dnę?
Tiazydy i diuretyki pętlowe zmniejszają wydalanie kwasu moczowego i mogą sprzyjać napadom. Nie odstawiaj ich sam: lekarz ocenia, czy da się je zamienić, czy lepiej mocniej obniżyć kwas moczowy.
Czy w czasie napadu zaczyna się allopurynol?
Jeśli już go przyjmujesz, w czasie napadu go nie przerywasz. Rozpoczęcie leczenia tradycyjnie odkładano do wygaśnięcia ataku, a nowsze zalecenia dopuszczają start także w trakcie napadu, pod osłoną leków przeciwzapalnych. Moment ustala lekarz.
Jaki poziom kwasu moczowego jest celem leczenia?
Najczęściej poniżej 6 mg/dl, a przy guzkach dnawych i częstych napadach niżej, około 5 mg/dl. To wartości orientacyjne, a Twój własny cel wyznacza lekarz prowadzący.