Arytmia serca: objawy, rodzaje i jak wygląda diagnostyka
Arytmia serca to każde zaburzenie rytmu, w którym serce bije za szybko, za wolno albo nieregularnie. Część arytmii jest niegroźna i pojawia się także u zdrowych ludzi, inne zwiększają ryzyko udaru albo omdlenia i wymagają leczenia. Rozstrzyga o tym zapis EKG wykonany w chwili objawów, a nie samo odczucie.
Arytmia serca objawy: jak to się czuje
Najczęstszym objawem arytmii jest uczucie nierównego, przyspieszonego lub zbyt mocnego bicia serca, często opisywane jako trzepotanie, przeskakiwanie albo zatrzymanie i mocne uderzenie. Wiele osób czuje to w klatce piersiowej, inne w gardle lub w uszach.
Arytmii mogą towarzyszyć osłabienie, spadek tolerancji wysiłku, duszność, zawroty głowy, uczucie ucisku w klatce piersiowej i niepokój. Przy zbyt wolnej czynności serca dominują zmęczenie, zawroty głowy i omdlenia lub stany przedomdleniowe.
Część arytmii nie daje żadnych odczuć. Migotanie przedsionków bywa wykrywane przypadkiem, przy badaniu EKG zrobionym z innego powodu, podczas pomiaru ciśnienia aparatem, który sygnalizuje nieregularny puls, albo przez zegarek z funkcją EKG. Brak objawów nie oznacza, że arytmia jest bez znaczenia.
Pojedyncze, sporadyczne uczucia kołatania, które ustępują po chwili, to temat opisany szerzej w tekście „Kołatanie serca” w dziale Moje leczenie. Tu skupiamy się na tym, czym są same zaburzenia rytmu i jak się je rozpoznaje.
Rodzaje arytmii: dodatkowe pobudzenia, migotanie przedsionków, częstoskurcze
Arytmie dzieli się na zbyt szybkie, zbyt wolne i nieregularne, a najczęściej spotykane rodzaje to pobudzenia dodatkowe, migotanie przedsionków i częstoskurcze nadkomorowe. Każdy z nich ma inne znaczenie i inaczej się go leczy.
Pobudzenia dodatkowe, nazywane ekstrasystolami, to pojedyncze przedwczesne uderzenia serca. Po nich często następuje krótka przerwa i mocniejsze uderzenie, które czuje się jako przeskok. U wielu zdrowych osób występują codziennie i nie wymagają leczenia, choć ich duża liczba albo współistniejąca choroba serca to powód do dokładniejszej diagnostyki.
Migotanie przedsionków to najczęstsza utrwalona arytmia u dorosłych. Przedsionki zamiast kurczyć się rytmicznie, drgają chaotycznie, a komory biją nieregularnie, często szybko. Może pojawiać się napadowo i ustępować samo, utrzymywać się dłużej albo trwać stale. Jego największym zagrożeniem jest udar.
Częstoskurcze nadkomorowe to napady bardzo szybkiego, ale zwykle miarowego bicia serca, które zaczynają się i kończą nagle, jak po przełączeniu przycisku. Częściej dotyczą osób młodszych i często dobrze reagują na leczenie zabiegowe.
Arytmie komorowe, takie jak częstoskurcz komorowy, występują zwykle u osób z chorobą serca, na przykład po zawale, i mogą być groźne dla życia. Bradykardie, czyli zbyt wolny rytm, oraz bloki przewodzenia bywają przyczyną omdleń i czasem wymagają wszczepienia rozrusznika.
Co wywołuje arytmię: tarczyca, elektrolity, kofeina, stres
Arytmię wywołują zarówno choroby serca, jak i czynniki spoza serca, takie jak nadczynność tarczycy, zaburzenia elektrolitowe, alkohol, kofeina, niektóre leki i silny stres. Ustalenie przyczyny jest częścią leczenia, bo czasem po jej usunięciu zaburzenie rytmu ustępuje.
Wśród przyczyn sercowych najczęściej wymienia się wieloletnie nadciśnienie, chorobę wieńcową i przebyty zawał, wady zastawek, niewydolność serca i kardiomiopatie. Z wiekiem układ przewodzący serca także się zmienia, dlatego migotanie przedsionków jest częstsze u osób starszych.
Nadczynność tarczycy przyspiesza pracę serca i sprzyja migotaniu przedsionków, dlatego przy nowo wykrytej arytmii lekarz zwykle zleca TSH. Zaburzenia potasu i magnezu, częste przy biegunkach, wymiotach i stosowaniu leków moczopędnych, także mogą wywoływać pobudzenia dodatkowe.
Alkohol, zwłaszcza w dużej ilości jednorazowo, potrafi wywołać napad migotania przedsionków nawet u osoby bez choroby serca. Kawa i napoje energetyczne u części osób nasilają pobudzenia dodatkowe. Stres i niewyspanie same rzadko są przyczyną groźnej arytmii, ale ułatwiają pojawienie się napadu.
Do tego dochodzą bezdech senny, otyłość, cukrzyca i niektóre leki oraz używki, w tym środki pobudzające. Gdy zaburzenia rytmu zbiegły się w czasie z nowym lekiem, zgłoś to lekarzowi i do tej rozmowy przyjmuj lek dalej.
EKG, Holter i echo serca
Arytmię rozpoznaje się na podstawie zapisu EKG, a ponieważ napady bywają krótkie, często potrzebny jest dłuższy zapis, na przykład 24- lub 48-godzinny Holter. Standardowe EKG trwa kilkanaście sekund i pokazuje arytmię tylko wtedy, gdy występuje akurat w czasie badania.
Holter EKG to małe urządzenie noszone przez dobę lub dłużej, które zapisuje każde uderzenie serca. W tym czasie prowadzisz dzienniczek: kiedy poczułeś kołatanie, co wtedy robiłeś. Lekarz porównuje te godziny z zapisem. Przy rzadkich napadach stosuje się rejestratory zdarzeń noszone przez kilka tygodni, a czasem wszczepialne rejestratory pętlowe.
Zapis z zegarka lub opaski z funkcją EKG bywa pomocny, bo łapie napad w chwili objawów. Zapisz go i pokaż lekarzowi, ale nie traktuj jako rozpoznania; ostateczną ocenę daje badanie wykonane i opisane przez lekarza.
Echo serca, czyli USG serca, nie pokazuje samej arytmii, ale odpowiada na równie ważne pytanie: czy serce jest strukturalnie zdrowe. Ocenia wielkość przedsionków i komór, kurczliwość mięśnia i zastawki. Od tego zależy, jak groźna jest arytmia i jakie leczenie jest bezpieczne. Skierowanie na echo serca możesz uzyskać w ramach usługi skierowania w naszym serwisie, po ocenie wniosku przez lekarza.
Do tego dochodzą badania krwi: TSH, elektrolity, morfologia i ocena pracy nerek. Czasem lekarz zleca próbę wysiłkową lub badanie elektrofizjologiczne, wykonywane w szpitalu.
Leczenie: leki rytmizujące, beta-blokery, przeciwzakrzepowe
Leczenie arytmii ma trzy cele: zmniejszyć objawy, kontrolować częstość lub przywrócić prawidłowy rytm oraz zapobiegać powikłaniom, przede wszystkim udarowi. Dobór metod zależy od rodzaju arytmii, stanu serca i chorób współistniejących, i zawsze ustala go lekarz.
Beta-blokery, takie jak bisoprolol czy metoprolol, zwalniają czynność serca i zmniejszają odczucie kołatania. Stosuje się je przy wielu rodzajach arytmii, także przy pobudzeniach dodatkowych, gdy są uciążliwe. Podobną rolę pełnią niektóre leki z grupy blokerów kanału wapniowego.
Leki antyarytmiczne, nazywane rytmizującymi, służą do utrzymania prawidłowego rytmu. Mają więcej działań niepożądanych i wymagają kontroli, dlatego wybór konkretnego leku należy do kardiologa.
Coraz częściej stosuje się ablację, czyli zabieg wykonywany przez naczynia, w którym kardiolog niszczy niewielki obszar tkanki odpowiedzialny za arytmię. Przy częstoskurczach nadkomorowych bywa ona leczeniem z wyboru, a przy migotaniu przedsionków jedną z opcji. Przy bradykardiach i blokach wszczepia się rozrusznik.
Leków przyjmowanych w arytmii nie odstawia się i nie zmienia samodzielnie, nawet gdy objawy ustąpiły. Jeśli lek kończy się, a leczenie jest ustalone, kontynuację możesz omówić w ramach usługi e-recepty; o jej zasadności decyduje lekarz po ocenie wniosku.
Arytmia a udar: po co leki rozrzedzające krew
Leki przeciwkrzepliwe stosuje się w migotaniu przedsionków, bo chaotyczna praca przedsionków sprzyja tworzeniu się w nich skrzepliny, która może przemieścić się do mózgu i wywołać udar. Udar związany z migotaniem przedsionków bywa rozległy, dlatego zapobieganie mu jest jednym z najważniejszych celów leczenia.
O potrzebie leczenia przeciwkrzepliwego lekarz decyduje na podstawie oceny ryzyka, uwzględniającej między innymi wiek, płeć, nadciśnienie, cukrzycę, przebyty udar, niewydolność serca i choroby naczyń. Do tej oceny stosuje się skalę punktową. Równolegle ocenia ryzyko krwawienia.
Najczęściej stosowane są dziś doustne antykoagulanty niebędące antagonistami witaminy K, takie jak apiksaban, rywaroksaban, dabigatran czy edoksaban. Starsze leki, czyli acenokumarol i warfaryna, wymagają regularnej kontroli wskaźnika INR i są nadal stosowane w części sytuacji, na przykład u osób z mechaniczną zastawką serca.
Leki te nie rozrzedzają krwi w dosłownym sensie, tylko zmniejszają jej skłonność do krzepnięcia. Ich skutkiem ubocznym jest większe ryzyko krwawień. Pominięcie dawek albo samodzielne odstawienie, nawet na kilka dni przed zabiegiem, może zwiększyć ryzyko udaru, dlatego przerwę zawsze ustala lekarz. Informuj o tym leku dentystę i każdego lekarza, który planuje zabieg.
Przy lekach przeciwkrzepliwych pilnej pomocy wymagają: krwawienie, które nie ustaje mimo ucisku, krew w moczu lub stolcu, smoliste stolce, wymioty z krwią i każdy uraz głowy.
Kiedy arytmia wymaga pilnej pomocy
Arytmia wymaga pilnej pomocy, gdy towarzyszy jej omdlenie, ból w klatce piersiowej, duszność, splątanie albo wyraźne osłabienie. W takiej sytuacji dzwoń pod 112, nie jedź samodzielnie samochodem do szpitala.
Pod 112 dzwonisz również wtedy, gdy pojawią się objawy udaru: opadnięcie kącika ust, osłabienie lub drętwienie ręki albo nogi po jednej stronie, zaburzenia mowy lub widzenia. Przy udarze liczy się czas, bo leczenie przywracające przepływ krwi w mózgu można zastosować tylko w ograniczonym oknie.
Bardzo szybkie bicie serca, które nie ustępuje, nawet bez innych objawów, wymaga oceny lekarskiej tego samego dnia, na przykład w SOR. Dotyczy to też pierwszego w życiu napadu migotania przedsionków, bo jego czas trwania wpływa na sposób postępowania.
Zasady, kiedy wzywać karetkę, a kiedy wystarczy inna forma pomocy, zebraliśmy w tekście „112: kiedy dzwonić, a kiedy sięgnąć po inną pomoc”.
Życie z arytmią na co dzień
Z większością arytmii da się normalnie żyć, pracować i być aktywnym fizycznie, pod warunkiem regularnego leczenia i kontroli u lekarza. Wiele osób z migotaniem przedsionków przez lata funkcjonuje bez większych ograniczeń.
Pomaga leczenie chorób, które napędzają arytmię: utrzymanie prawidłowego ciśnienia, redukcja masy ciała, leczenie bezdechu sennego i cukrzycy. U osób z migotaniem przedsionków i nadwagą zmniejszenie masy ciała i ograniczenie alkoholu potrafi wyraźnie zmniejszyć liczbę napadów.
Naucz się mierzyć tętno na nadgarstku lub szyi przez pełną minutę i zapisuj wyniki przy objawach. Ciśnieniomierz z funkcją wykrywania nieregularnego rytmu także się przydaje.
Aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności jest zwykle korzystna, ale zakres wysiłku przy konkretnej arytmii warto omówić z lekarzem, zwłaszcza przy sportach wyczynowych i nurkowaniu. Trzymaj aktualną listę leków przy sobie i miej ją w telefonie, bo w nagłej sytuacji ratownicy zapytają o nią w pierwszej kolejności.
Redakcja receptaplus24 - konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301) · aktualizacja 2026-11-22
Pytania
Częste pytania
Czy arytmia serca jest groźna?
To zależy od rodzaju. Pojedyncze pobudzenia dodatkowe u osoby ze zdrowym sercem zwykle są niegroźne. Migotanie przedsionków zwiększa ryzyko udaru, a niektóre arytmie komorowe i bradykardie mogą prowadzić do omdleń i stanów zagrożenia życia. Rodzaj arytmii ustala lekarz na podstawie zapisu EKG.
Czy stres może wywołać arytmię?
Stres, niewyspanie, alkohol i kofeina ułatwiają pojawienie się napadów, szczególnie pobudzeń dodatkowych. Rzadko są jednak jedyną przyczyną groźnej arytmii, dlatego nawracające objawy warto zdiagnozować, a nie od razu przypisywać nerwom.
Jakie badanie wykrywa arytmię?
Podstawą jest EKG, a przy napadach, które trudno złapać, Holter EKG noszony przez dobę lub dłużej albo rejestrator zdarzeń. Echo serca ocenia, czy serce jest strukturalnie zdrowe, a badania krwi, takie jak TSH i elektrolity, pomagają znaleźć przyczynę.
Kiedy przy kołataniu serca dzwonić pod 112?
Gdy kołataniu towarzyszy omdlenie, ból w klatce piersiowej, duszność, splątanie, wyraźne osłabienie albo objawy udaru, takie jak opadnięcie kącika ust, osłabienie jednej strony ciała czy zaburzenia mowy.
Czytaj dalej
Zobacz też
- Tarczyca: objawy, badania i leczenie najczęstszych chorób
- Co zabrać na wizytę stacjonarną
- Ile ważne jest skierowanie na badanie krwi, skoro przepisy nie podają terminu
- Rezonans magnetyczny prywatnie: co realnie wchodzi do rachunku
- USG prywatnie: ile kosztuje i od czego zależy kwota
- E-skierowanie: dokument, którego nie trzymasz w ręce, i jak go zrealizować